Fiets de Stad

Bijna vier op de tien Antwerpenaren fietsen geregeld naar hun werk. Daarbij sluiten ze aan bij het peloton van ouders met hun kroost achterop, op de tandem, in de fietskar of de bakfiets, studenten op hun velo of swapfiets, senioren op hun elektrische tweewieler en de snelle jongens en meisjes op hun speed-pedelec. Zij zijn met steeds meer. En zij kiezen bewust voor de fiets.

Helaas zorgen het toegenomen verkeer en de vaak onaangepaste infrastructuur ook voor een stijging van het aantal ongevallen met gewonden en doden bij trappers. Tegelijk weerhoudt het onveilig verkeer nog veel ouders ervan om hun kinderen te laten fietsen of om zelf in het zadel te springen. Aangezien we ons in de stad met steeds meer bewegen in een beperkte open ruimte, leidt dit vaak tot gevaarlijke situaties.

De stad Antwerpen rolde recent twee rode lopers uit, Spoor Noord, een opeenvolging van fietsstraten die je van de Carnotstraat via het Park Spoor Noord langs de fietsbrug over het Albertkanaal loodst, en Turnhoutsepoort, die vanaf het centrum naar het oosten van de stad leidt en vanaf de Kerkstraat in een alternatief voorziet op de drukke en onveilige Turnhoutsebaan.

Het voornaamste idee van een fietsstraat bestaat erin dat een auto geen fiets mag inhalen. Je mag er ook maar 30 kilometer per uur rijden. De fietser mag ook de volledige breedte van de rijbaan gebruiken en krijgt in Antwerpen voorrang op de zijstraten. Maar als je weet dat autobestuurders bij wet verplicht zijn één meter afstand te houden wanneer ze een fietser inhalen, en je een blik werpt op de smalle straten in de Antwerpse binnenstad, volgt dan niet meteen de conclusie dat de grote meerderheid van de straten binnen de ring fietsstraten zijn? Wij stelden ons eind vorig jaar luidop de vraag. ‘Woon jij ook in een echte Antwerpse fietsstraat, zonder het te weten?’ Daarbij maakten we een tekening van een straatdoorsnede met de stelling dat alle straten smaller dan 4 meter fietsstraten zijn.

De stellige tekening was meteen voer voor een geanimeerd debat op de sociale media. Antwerpenize besloot haar oor te luister te leggen bij enkele experts. De gefundeerde commentaren leidden tot een tweede – correctere – tekening maar vooral tot de breed gedragen conclusie dat in heel wat Antwerpse straten fietsers wettelijk niet ingehaald kunnen worden. In éénrichtingsstraten mag een fietser pas voorbijgestoken worden in straten met een rijbaan van minsten 4,50 meter breed. Indien er aan de rechterkant geparkeerd wordt, komt dat op een breedte van 5 meter. Je moet immers rekening houden met potentieel openslaande deuren. Volgens verzekeraar Van Breda is dit de belangrijkste oorzaak van fietsongevallen.

Dirk Lauwers, mobiliteitsdeskundige van UAntwerpen en UGent, is voorstander om het statuut van fietsstraten breed toe te passen. ‘Het stadsbestuur wil immers straten op maat van de fiets. Het is ook eenvoudiger te communiceren naar de weggebruiker (de borden staan dan overal duidelijk in de stad) en het zou ook aanleiding moeten zijn om die straten autoluwer te maken. Er kan m.a.w. een duidelijk en breed programma aan gekoppeld worden.’

Maarten Vrebos, landschapsarchitect en stedenbouwkundige, kleurde op een kaart van Antwerpen de straten in volgens hun breedte. De straten in het rood zijn te smal om fietsers te mogen inhalen. In oranje straten kunnen fietsers ingehaald worden op plaatsen waar er geen auto’s geparkeerd staan. Groene straten zijn uitgerust met een fietspad of breed genoeg om een fietser correct in te halen. De kleuroefing werd uitgevoerd voor Antwerpen centrum, Berchen en Borgerhout. Indien Antwerpen ooit de intentie zou krijgen om het verkeer te filteren en zo te zorgen voor kwalitatieve woonwijken met meer veiligheid en ontmoetingskansen, dan zouden straatbreedtes een goed uitgangspunt kunnen zijn om het verkeer in onze stad te organiseren.

Antwerpenize.be en fietsersbond Antwerpen plannen acties om meer bewustwording te creeëren bij de Antwerpse weggebruikers.

tekst: Pieter Leenknecht
illustraties: Maarten Vrebos en Stijn Wens